نوشته‌ها

لوله و اتصالات خط گاز

سرپرست مدیریت هماهنگی امور گازرسانی منصوب شد – تراز کارکنان شرکت گاز تغییر میکند

در پی سند توسعه ملی و در تعویض مدیران بخش های فنی و زیر ساخت در ادارات دولتی مختلف، اینبار سرپرست مدیریت هماهنگی امور گازرسانی منصوب شد. مهندس تربتی طی حکمی، غلامرضا مشایخی را به عنوان سرپرست مدیریت هماهنگی امور گازرسانی منصوب نمود.

طی حکمی از سوی آقای مهندس منتظرتربتی؛ معاون وزیر و مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، جناب آقای غلامرضا مشایخی به عنوان «سرپرست مدیریت هماهنگی امور گازرسانی» منصوب شد.

تراز کارکنان شرکت ملی گاز ایران باید بین‌المللی باشد

با عشق و علاقه از حوزه مدیریتی خود سخن می‌گوید و به آن‌چه می‌گوید، ایمان دارد. بر این باور است که هر شخصی در هر سطح و با هر موقعیت استخدامی؛ اعم از رسمی، قراردادی و پیمانکاری، چنان‌چه از قِبَل شرکت ملی گاز ایران، روزی می‌برد، مسئولیت وی با شرکت است.

ولی‌الله دینی، مدیر توسعه منابع انسانی شرکت ملی گاز ایران سال ۷۳ کار خود را در شرکت گاز آغاز کرد. نخستین کارش در آذربایجان شرقی و مسئول گازرسانی به صوفیان (منطقه ۸ قدیم) بوده است.

۱۰ سال کار در این منطقه، در حوزه‌های گازرسانی و بهره‌برداری، برای دانش‌آموخته مهندسی مکانیک از دانشگاه نفت و مدیریت دولتی در مقطع کارشناسی ارشد تا زمانی که آن‌جا به شرکت گاز استان آذربایجان شرقی تبدیل شد، از او مردی کارآزموده می‌سازد.

سال ۸۲ از حوزه اهر و هریس کاندید مجلس شورای اسلامی در دور هفتم می‌شود و ۴ سال را از طرف شرکت گاز به‌عنوان مأمور به خدمت در مجلس می‌گذراند تا خدمت‌رسانی به مردم را که ذات کار شرکت گاز است، بهتر و بیشتر لمس کند.

بازگشت دوباره‌اش پس از ۴ سال به شرکت گاز، با مدیریت عاملی شرکت گاز استان قزوین آغاز می‌شود. سپس، مدیر عملیات منطقه ۸ و پس از آن، رییس هیأت‌مدیره شرکت گاز استان قزوین می‌شود.

پس از آن، به مدت ۷ سال، در پست مدیرعاملی شرکت گاز استان آذربایجان شرقی می‌نشیند و اواخر مرداد ۹۶، به‌عنوان معاون تجهیز و توسعه منابع انسانی شرکت ملی گاز انتخاب می‌شود. اخیراً هم که با حکم مهندس تربتی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، مسئولیت مدیریت توسعه منابع انسانی به او تفویض می‌شود.

گپ‌وگفت صمیمی با  مدیر توسعه منابع انسانی شرکت ملی گاز ایران که در حال دفاع از پایان‌نامه‌اش در مقطع دکتری مدیریت منابع انسانی است، خالی از لطف نیست. با هم آن را پی می‌گیریم.

****************************************

۱- تعریف این مدیریت از توسعه منابع انسانی چیست؟

امروز بحث توسعه منابع انسانی جنبه مهم‌تری پیدا کرده و در واقع، به‌صورت توأمان با سازمان به شکلی دیده می‌شود که در آن، بتوانیم هم‌زمان و همگام با نیازهای سازمان، توانمندی‌ها و مهارت‌های‌ افراد و در کل، بهره‌وری سازمان را بالا ببریم.

امروز بحثی که در همه جای دنیا مطرح است، آن است که منابع انسانی حرف اول را باید بزند. همه دارایی و سرمایه ما در واقع، به نوعی به منابع انسانی برمی‌گردد. در موضوع توسعه از طرح و برنامه‌ریزی نیروی انسانی تا بحث آموزش و حتی در بحث جبران خدمات نیز، این مساله بخشی از این محور قرار گرفته و روی آن کار می‌شود.

موضوع دیگری که در این حوزه می‌توان به آن اشاره کرد، آن است که حدود چند سالی است که در شرکت ملی گاز برای انتصابات در سطوح مدیریتی، کانون ارزیابی مدیران شکل گرفته که شایستگی رفتاری و عمومی مدیران و کاندیداهای پست‌های مدیریتی را مورد سنجش و ارزیابی قرار می‌دهد و کمک مؤثری برای مدیران عامل است که می‌خواهند افراد شایسته و مناسب را انتخاب کنند، ضمن این که این امر خود، یک فرصت توسعه است که در موقع ارزیابی افراد، فرصت بهبود را توأم با یادگیری و توانمندی به آن‌ها می‌دهد.

در واقع، به نوعی، شایسته‌سالاری را پیاده می‌کنید؟

بله. این مساله به نوعی، شایسته‌سالاری است؛ چون در یک دهه قبل، صرفاً به نام مدرک دانشگاهی روی انتخاب و انتصاب افراد برای مسئولیت‌ها فکر می‌شد، ولی امروزه، ابزارهای جدید ضمن این که فرصت‌های پیش روی سازمان را برای ما ترسیم و توانمندی افراد را به درستی برای ما به تصویر می‌کشند، باعث می‌شوند تا ما نقاط ضعفی هم که نیاز به بهبود داشته باشد را در‌یابیم و در فرصت‌های بعدی، در مراکز ارزیابی که اصطلاحاً به آن، Assessment Centre (AC) می‌گویند و مرحله دیگر آن، به‌نام Develop Centre (DC) است، آن‌ها را مورد ارزیابی قرار دهیم، تا چنان‌چه افراد نیاز به یادگیری و انتقال تجربه و دارند، این شرایط برای‌شان مهیا می‌شود.

در واقع، امروز در بحث شایسته‌سالاری، ما علاوه بر شایستگی تخصصی افراد که ناشی از دانش و مدرک دانشگاهی و خبرگی آن‌ها در بحث صنعت و در بحث سوابق کاری آن‌ها از بدو استخدام است، در نظر می‌گیریم، شایستگی‌های عمومی مدیران را نیز از ۴ بعد؛ شایستگی شناختی، شایستگی مدیریتی، شایستگی ارتباطی و شایستگی شخصیتی، مورد ارزیابی قرار می‌دهیم تا ماحصل آن، به ما فرصت دهد افراد مناسب‌تر و توانمندتری را برای مسئولیت‌های شرکت انتخاب کنیم.

آخرین دستاوردها در این حوزه مدیریتی چیست؟ همان‌طور که آقای وزیر هم بارها اشاره کرده‌اند، بحث جانشین‌پروری در کنار شایسته‌سالاری بسیار مطرح است. برای این مورد چه تمهیداتی اندیشیده‌اید؟

پرسش بسیار خوب و بجایی را مطرح کردید. در اصل، یکی از اهداف کانون‌های ارزیابی، علاوه بر شایسته‌سالاری، موضوع جانشین‌پروری هم است؛ چراکه وقتی شما کارمندان و یا مدیران را مورد ارزیابی قرار می‌دهید، برای آن‌ها، کاررهه شغلی را در رسته و یا گروه خود، با اطمینان خاطر بیشتری تعریف می‌کنید و این مساله، انتخاب فرد مناسب در جایگاهی درست را سهل‌تر می‌کند. ضمن این که، برای این مهم، پروژه‌هایی نیز در سطح حوزه طرح و برنامه‌ریزی و آموزش مدیریت منابع انسانی تعریف شده و این، تقریباً یکی از اولویت‌های اصلی شرکت است که مد نظر مدیران نیز می‌باشد.

این موضوع الآن در سطح وزارت نفت مطرح شده و کلی است؟

بله! صد در صد! ولی من این‌جا از منظر مدیر منابع انسانی شرکت گاز صحبت می‌کنم.

در خصوص آموزش‌های ضمن خدمت و مواردی که به ارتقای سطح کارکنان کمک می‌کند، چه کارهایی انجام داده‌اید؟

نظام آموزشی ما اگر کمی به عقب برگردیم، بیشتر بر مبنای نظام خبرگی بوده، یعنی نیازهای آموزشی مشاغل تعریف و استانداردهای آموزشی برای آن، طراحی می‌شد و بر این مبنا هم، برای افراد آموزش‌هایی در حین خدمت تدارک دیده شده و بر مبنای آن، اجرا می‌شود.

اما اخیراً، همکاران ما در حوزه آموزش، بحث آموزش را به‌عنوان یادگیری بر مبنای شایستگی مشاغل دنبال می‌کنند و بر این اساس، ما نیز باید به سمتی برویم که آموزش‌ها و یادگیری‌ها بر مبنای استانداردهای شایستگی مشاغل و نیاز روز سازمان‌ها باشد و بیشتر از منظر آکادمیک که در دانشگاه‌ها بوده، فاصله بگیریم و به سمت کاربردی شدن برویم و صدالبته اثربخشی را در موضوعات آموزشی ببینیم.

بحث دیگر در زمینه آموزش آن است که از حوزه برنامه‌ریزی، مسایل باید در دستور کار حوزه آموزش قرار گیرد که بتواند فرصت‌های توسعه‌ای همکاران ما را فراهم کند. مثلاً اگر کارمندی در حوزه کاری خود، فرصت بهبود برای چند موضوع مانند؛ سازمان‌دهی، تفکر خلاق، شبکه‌سازی و … داشته، این مورد را باید حوزه برنامه‌ریزی با توجه به نتایج منتج‌شده از AC، مطلب را به آموزش اعلام و آموزش، این فرصت یادگیری را در اختیار آن همکاران قرار ‌دهد، ضمن آن که در آینده، مورد، مجدداً ارزیابی خواهد شد تا ببینیم به هدف مورد نظر خود، دست یافته‌ایم یا خیر.

سیاست‌ها و خط مشی این حوزه در خصوص ارزشمندترین سرمایه‌های شرکت ملی گاز ایران به‌ویژه در سال پیش رو، چیست؟

سیاست‌ها و اهداف مدیریت منابع انسانی شرکت ملی گاز در راستای سیاست‌های بالادستی است که با ابلاغ‌های وزارت نفت حرکت می‌کند.

اما در داخل شرکت ملی گاز هم، ما بر مبنای اهداف شرکت ملی گاز در برنامه ششم توسعه و مباحث تخصصی نگهداشت خطوط انتقال، تأسیسات و شبکه‌های توزیع و ….. و نیز ارایه خدمات بهتر به مشترکین و مأموریت‌های اصلی و ذاتی شرکت گاز، حرکت می‌کنیم. به هرحال، باید برنامه‌هایی را برای توانمندسازی کارکنان داشته باشیم؛ چراکه این کارکنان هستند که این صنعت عظیم را اداره می‌کنند.

این در حالی است که محورهایی را نیز مهندس تربتی به عنوان مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران به من واگذار کرده که باید در حوزه منابع انسانی، این مأموریت‌ها و مسئولیت‌ها را پیگیری کنم تا تحقق پیدا کند، مثل؛ بهبود وضعیت منابع انسانی شرکت، تأمین و بکارگیری نیروی انسانی شایسته بر مبنای روش‌های نوین، ارتقای فرهنگ سازمانی، پایبندی کارکنان به اخلاق حرفه‌ای، توسعه و توانمندسازی کارکنان و پرورش مدیران کارآمد، روزآمدسازی نظام ارزیابی عملکرد، تدوین فرآیندها ارتقای انتخاب و انتصاب افراد بر اساس معیارهای مدون و رویکردهای شایسته‌سالاری، بحث اسکان و استقرار کارکنان مناطق عملیاتی، تدوین اجرای طرح‌های ورزشی و انگیزشی برای کارکنان با هدف ارتقای بهره‌وری و سلامت بنیان خانواده و …

در همین راستا، یکی دو طرح اکنون در حال اجراست؛ مانند طرح ساماندهی وضعیت دریافت کارکنان پیمانکاری که یکی از اهداف مهم کاری ماست؛ چراکه این قشر از کارکنان، جامعه آماری بالایی را در سطح صنعت گاز تشکیل می‌دهند و  بر همین اساس، ما بحث طرح طبقه‌بندی مشاغل پیمانکاری را که با محوریت معاونت توسعه منابع و سرمایه انسانی وزارت نفت انجام می‌شود، پی می‌گیریم و از طرف آن‌ها، مأموریم این موضوع را در سطح وزارت نفت انجام دهیم که این خود، در آینده می‌تواند یک تحول اساسی برای این قشر شریف باشد.

در ارتباط با سایر مباحث، وضعیت معیشت کارکنان قراردادی و بهبود آن و نیز مباحثی که کارمندان رسمی دارند، از مبادی ذیربط یعنی وزارتخانه پیگیری‌ها انجام می‌شود تا سطح رضایتندی کارکنان را بالا ببریم.

پروژه اخلاق حرفه‌ای، پروژه دیگری است که در این زمینه، در سطح شرکت ملی گاز در حال انجام آن هستیم و قصد داریم که سند جامع اخلاق حرفه‌ای را تدوین کنیم. در این بحث، اخلاق سازمانی نیز به‌ویژه مورد توجه ماست.

موضوع دیگری که در این ارتباط، باید در آینده آن را پیگیری کنیم و اخیراً هم وزیر نفت، نظام‌نامه اجرایی آن را صادر کرد، موضوع مسئولیت‌های اجتماعی شرکت (CSR) است که بسیار مبسوط می‌باشد و بهتر است که در فرصت دیگری، به بحث در این مورد بپردازیم. اما موضوع مسئولیت‌های اجتماعی ما به‌ویژه در مناطق عملیاتی و پالایشگاه‌های شرکت گاز، یکی از اولویت‌های آتی ما خواهد بود.

در خصوص روش‌های ارزیابی کارکنان و مدیران می‌توانید توضیح بیشتری ارایه بفرمایید؟

ما سالانه یک ارزیابی از کارکنان داریم که این ارزیابی، ارزیابی طرز انجام کار کارکنان و مسئولیت‌هایی است که در این زمینه، بر عهده آنان گذاشته شده است. یک مورد هم ارزیابی عملکردی کارکنان است که خود، دو بُعد دارد: یکی همان شایستگی‌هاست که سالانه اعلام می‌شود و بر همین اساس، امسال هم منتظریم که این مورد را که معاونت توسعه منابع و سرمایه انسانی وزارت نفت، دکتر مینو پیگیری کرده به انجام برسد و مصوبه شورای عالی حقوق و دستمزد ابلاغ شود تا آن را اجرایی کنیم.

ولی این مساله، بُعد دیگری هم دارد که به ارتقای افراد کمک می‌کند. همین ارتقای معمولی که در سطح صنعت بوده که ما اصطلاحاً به آن، گرید (Grade) می‌گوییم. یعنی افراد متناسب با کارکرد و عملکرد خود، رتبه سازمانی می‌گیرند. حال، ما قصد داریم از این موضوع استفاده کرده و کارکنان قراردادی را نیز در آینده ارزیابی کنیم.

همچنین، همان موضوع صلاحیت حرفه‌ای را که منجر به گرفتن گواهینامه می‌شود، در کارکنان پیمانکاری با  فنی حرفه‌ای شروع کرده‌ایم تا کارکنان پیمان‌کاری هم وقتی وارد صنعت می‌شوند، حداقل صلاحیت‌های فنی لازم را برای به‌کارگیری داشته باشند.

به‌عنوان آخرین پرسش، آقای مهندس! در خصوص بومی‌سازی دانش در سطح صنعت نفت و گاز، تا چه حد موفق عمل کرده‌اید؟

شرکت ملی گاز یک تراز بین‌المللی دارد، بنابراین ما باید کارکنان خود را در سطح بالایی نگاه داریم و به فکر رشد و توسعه آن‌ها در تراز بین‌المللی باشیم

این که صنعت گاز چگونه بومی‌سازی شود، این در بحث به‌کارگیری روش‌هایی است که ما در سطح صنعت داریم. البته یک بخشی از این مساله هم به جامعه ما برمی‌گردد. مثلاً سال ۷۳، ما لوله‌های انتقال که مورد نیازمان بود را از خارج وارد می‌کردیم، در حالی که امروز، در بخش گازرسانی، ۹۰ الی ۱۰۰ درصد تجهیزات در داخل کشور ساخته شده است. این که لوله گاز چه استانداردی داشته باشد، بین‌المللی است؛ در بومی‌سازی باید ببینیم سطح خدمات صنعتی ما چگونه است.

اگر ما در تجهیزات و تعمیرات دستگاه‌های مورد نیاز خود، دانش آن را کسب نکرده بودیم، نمی‌توانستیم جلو برویم. این امر بدین معنی است که ما دانش ساخت این تجهیزات را بومی‌سازی کرده‌ایم. بنابراین ما در این حوزه، باید تلاش کنیم تا توانمندی افراد را بالا ببریم، اما اگر هر میزان بتوانیم اتکای خود را به توان داخل بالا ببریم، به سمت بومی‌سازی گام‌های بیشتری برداشته‌ایم؛ هرچند باید بدانیم که دانش بومی‌سازی سطح بین‌المللی و وسیعی دارد.

 

منبع: روابط عمومی شرکت ملی گاز ایرانخبرنگار: سهیلا زمانی

قیمت لوله درزدار نفت فولادی

شرکت‌های اکتشاف و تولید ایرانی؛ ضرورت‌های شکل‌گیری و توسعه

سیاست‌گذاری‌های مدیریت تولید از منابع هیدروکربنی نفت و گاز در صنعت نفت را پس از پیروزی انقلاب می‎توان به سه دوره زمانی تکاملی به شرح زیر تقسیم‌بندی کرد:
۱- کاهش اختیارات قراردادی شرکت‌های خارجی و تکیه بر توان شرکت‌های دولتی تابع شرکت ملی نفت پس از انقلاب؛
۲- کاهش تصدی‌گری دولتی و امانی‌کاری و تمرکز بر استفاده از توان شرکت‌های غیردولتی در دهه ۷۰؛
۳- تجمیع ظرفیت‌های فنی و سرمایه‌گذاری بخش‌های غیردولتی با هدف افزایش اقتصادمقیاس در دهه ۹۰.

مطرح‌‌شدن نیاز کشور به حضور شرکت‌هایی که توان فنی و مالی توأمان برای مدیریت طرح‌ها و مگاپروژه‌های بالادست صنعت نفت را داشته باشند و از این طریق مسئولیت فازهای پرریسک اکتشاف، ارزیابی و توسعه از چرخه‌ حیات یک میدان نفتی یا گازی را برعهده بگیرند، یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین تصمیم‌گیری‌ها در سطح سیاست‌گذاری وزارت نفت بوده است که سرانجام به تعریف موضوع شرکت‎های اکتشاف و تولید ایرانی منجر شد.

فرآیند بسترسازی و ایجاد شرکت‌های اکتشاف و تولید ایرانی که امکان فعالیت و حضور در تمامی بخش‌های زنجیره ارزش صنعت نفت را داشته باشند، ضرورتی است که فارغ از نگاه‌های سیاسی چپ و راست، به عنوان یک الزام برای رفع نقیصه ایجاد و فعالیت «شرکت نفتی» ایرانی بسیار پیش از این باید مورد اهتمام قرار می‌گرفت تا دولت به عنوان سیاستگذار «باند فرود» مناسب را برای این کسب‌وکار که ظرفیت آن در کشور به صورت پراکنده وجود دارد، فراهم کرده باشد.

حمایت‌های مدیران ارشد وزارت نفت به‌منظور تسریع پیاده‌سازی فرآیند شناسایی و معرفی ظرفیت‌های داخلی که حداقل ویژگی‌ها و قابلیت‌ها را برای حرکت در مسیر تبدیل به یک شرکت اکتشاف و تولید داشته باشند، دلیلی بر این مدعاست و ناشی از ضرورت صنعت نفتی است که «ملی شدن» حقیقی آن، با ایجاد و توسعه ظرفیت‌‌های توانمند داخلی محقق خواهد شد.

از تاریخ طرح موضوع شناسایی شرکت‌های اکتشاف و تولید ایرانی در اواسط سال ۹۴ از سوی وزیر نفت و در ادامه ابلاغ مصوبه هیئت محترم وزیران در رابطه با الگوی قراردادهای جدید نفتی در سال ۹۵ و ابتکار تاریخی و بی‌سابقه طرح موضوع الزام حضور «شرکت ایرانی» در ماده ۴ آن ابلاغیه به عنوان «دریافت‌کننده دانش فنی» در اجرای قراردادهای توسعه و تولید از میدان‌های نفت و گاز، موضوع جذب و انتقال فناوری در حوزه بالادست صنعت نفت به داخل کشور از طریق شرکت‌های مذکور به صورت ویژه در دستور کار معاونت مهندسی، پژوهش و فناوری وزارت نفت قرار گرفت تا از این طریق دانش فنی شرکت‌های خارجی که فرصت سرمایه‌گذاری در کشور را به دست می‌آورند، به‌نحوی هوشمندانه و به‌عنوان یکی از دستاوردهای مهم قراردادهای در دست واگذاری، به بدنه شرکت‌های ایرانی منتقل شود. موضوع دانش فنی برای شرکت‌های بین‌المللی از چنان اهمیتی برخوردار است که در مذاکرات قراردادی، حاضر به ارائه تخفیف در صورت چشم‎پوشی وزارت نفت از خواسته انتقال فناوری به شرکت‌های ایرانی شدند که این موضوع با مخالفت جدی وزارت نفت مواجه شد.

به منظور دستیابی به هدف بسترسازی صحیح برای ایجاد و حرکت شرکت‌های ایرانی دارای ظرفیت‌های بالقوه برای فعالیت در این فضای جدید کسب‌وکار، مدل‌سازی شیوه ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکت‌های ایرانی که دارای حداقل ویژگی‌ها و ظرفیت برای تبدیل‌شدن به یک شرکت اکتشاف و تولید باشند، بر مبنای دو اصل «عدالت» و «شفافیت» و با استفاده از بهترین تجارب جهانی و الگوهای مورد وثوق بین‌المللی و با نگاهی واقع‌بینانه به ظرفیت‌های موجود در فضای کسب‌وکار کشور در حوزه بالادستی صنعت نفت، تدوین شد که به اذعان دست‌درکاران، یکی از موفق‌ترین برنامه‌های سیاست‌گذاری وزارت نفت در سال‌های اخیر بوده که با کمترین انحراف و طی مدت زمان منطقی به نتیجه رسیده است.

کارشناسان این حوزه اذعان دارند که هرگونه ارزیابی کیفی با درصدی از خطا مواجه است، اما در موضوع مورد بحث، تحلیل‌های درون‌سازمانی و برون‌سازمانی نشان می‌دهد نتایج فرآیند فوق با حداقل خطا مواجه است و باوجود طرح درخواست‌های متعدد، از سوی بیش از حدود ۶۰ شرکت متقاضی، تنها ۱۷ شرکت موفق به دریافت مجوز اولیه از سوی وزارت نفت برای فعالیت در این حوزه شده‌اند و این در حالی است که این شرکت‌‌ها نیز در معرض پایش‌های دقیق قرار داشته و بر مبنای عملکرد‌های عملیاتی، ارزیابی مجدد خواهند شد تا حرکت آنها در مسیر تبدیل‌شدن به یک شرکت اکتشاف و تولید که دارای ویژگی‌های استاندارد در فضای بین‌المللی کسب‌وکار این حوزه است، بررسی شود و بر همین اساس برنامه ارزشیابی عملکرد و ارزیابی مجدد صلاحیت ۱۷ شرکت فوق که در دور اول موفق به کسب مجوز فعالیت شده بودند، به‌عنوان ظرفیت ارزشمند ایجادشده در بخش غیردولتی، در دستور کار معاونت مهندسی، پژوهش و فناوری قرار گرفته است و پس از ایجاد زیرساخت‌های لازم، در ابتدای سال ۹۸ عملیاتی خواهد شد.

محبوبه سلیمانی، امیر فرجی / منبع شانا

انواع لوله و اتصالات در تاسیسات

انواع لوله

لوله ها را می توان به انواع مختلف از نظر جنس ، کاربرد و نحوه اتصالات دسته بندی نمود .

لوله هایی که در سیستم آبرسانی و فاضلاب مورد استفاده قرار می گیرد به شرح ذیل می باشد .

لوله های گالوانیزه

لوله های گالوانیزه خود به دو دسته تقسیم می شوند : لوله های فولادی گالوانیزه و لوله های آهنی گالوانیزه این دو نوع در بازار به لوله های آهنی سفید معروفند و عموماً بین این دو فرقی گذاشته نمی شود ،در صورتیکه لوله های فولادی گالوانیزه در مقایسه با نوع آهنی آن سبک تر و براق تر هستند .

۱- لوله های فولادی گالوانیزه

این نوع لوله ها گاهی برای تخلیه فاضلاب لوازم بهداشتی کوچک به کار برده می شود ولی مورد استفاده اصلی آنها برای تهویه است . جنس این لوله ها از فولاد نرمی است که در ساختن آن ورقه فولاد را با فشار داخل قالب عبور داده درز آن را جوش می دهند و سپس آنها را جهت افزایش مقاومت در برابر اسیدها و زنگ زدگیها در یک وان آبکاری روی اندود (گالوانیزه) می کنند . این نوع لوله ها نسبت به نوع آهنی در برابر اسیدها مقاومت کمتری دارند و کلیه اسیدهایی که برای چدن مضر می باشند فولاد گالوانیزه را هم خراب می کنند .

۲- لوله های آهنی گالوانیزه

جنس این لوله ها از آهن سفید نورد شده است که درز آن توسط دستگاه های درز جوش بهم جوش داده می شود و سپس لوله را در فلز روی مذاب فرو می برند . به همین علت آنها را لوله های با درز نیز می گویند . این نوع لوله ها از رنگ تیره و خاکستریشان شناخته می شوند .و عموماً به دو صورت سبک و متوسط تولید می شوند .

کلیه لوله های فولادی و آهنی گالوانیزه در شاخه های ۶ متری و دو سر دنده با قططر  اینچ تا ۸ اینچ تولید می گردند . قر این لوله ها معمولاً‌قطر اسمی است که بزرگتر از قطر داخلی و کوچکتر از قطر خارجی است .

همچنین در بازار این لوله ها را بر اساس نمره می شناسند . لوله های گالوانیزه نیز به وسیله دنده پیچی به یکدیگر وصل و توسط مواد مناسب آب بندی می شوند .

مشخصات لوله های گالوانیزه

نمره لوله قطر اسمی(in) قطر خارجی برحسب میلیمتر ضخامت برحسب میلی متر وزن لوله ۶ متری بر حسب کیلوگرم
حداکثر حداقل
۲ ۴/۲۱ ۰۰/۲۱ ۰۰/۲ ۵۱۰/۶
۵/۲ ۹/۲۶ ۴/۲۶ ۳۵/۲ ۲۱۰/۹
۳ ۱ ۸/۳۳ ۲/۳۳ ۶۵/۲ ۰۲۰/۱۳
۴ ۵/۴۲ ۹/۴۱ ۶۵/۲ ۵۰۰/۱۶
۵ ۴/۴۸ ۸/۴۷ ۹۰/۲ ۷۰۰/۲۰
۶ ۲ ۲/۶۰ ۶/۵۹ ۹۰/۲ ۰۰۰/۲۷
۷ ۷۶ ۲/۷۵ ۹۰/۲ ۹۰۰/۳۳
۸ ۳ ۷/۸۸ ۹/۸۷ ۲۵/۳ ۷۰۰/۴۴
۹ ۲/۱۰۱ ۳/۱۰۰ ۶۵/۳
۱۰ ۴ ۹/۱۱۳ ۰۰/۱۱۳ ۶۵/۳ ۷۰۰/۶۵
۱۲ ۵ ۶/۱۴۰ ۷/۱۳۹ ۸۵/۴ ۵۱۰/۱۰۲
۱۵ ۶ ۱/۱۶۶ ۱/۱۶۵ ۸۵/۴ ۰۱۰/۱۲۵

مطابقت قطر اسمی و نمره لوله ها

۸ ۶ ۵ ۴ ۳ ۲ ۱ قطر لوله (in)
۱۸ ۱۵ ۱۲ ۱۰ ۸ ۷ ۶ ۵ ۴ ۳ ۵/۲ ۲ نمره لوله

لوله های چدنی

جنس این لوله ها از چدن ریخته گری است و بر حسب نوع کاربرد آنها انواع و مقدار آلیاژ ، شکل و طول لوله ،‌نوع اتصالات آنها با هم متفاوت هستندو اغلب در سیستم لوله کشی فاضلاب استفاده می شوند .

لوله های چدنی که در سیستم لوله کشی فاضلاب به کار می رود :

الف) سرتوپی (یک سرتوپی – دو سرتوپی)

ب) دو سر تخت

مزایای لوله های چدنی

۱-       در برابر فشار وارده به جداره های خارجی دارای مقاومت و استحکام خوبی هستند .

۲-       فرسودگی این لوله ها کمتر از لوله های فلزی است .

۳-       می توان براحتی از دستگاه تراکم هوا جهت باز کردن و رفع گرفتگی لوله استفاده نمود .

۴-       قیمت لوله های چدنی نسبت به لوله های آهنی ارزانتر است .

معایب لوله های چدنی

۱-       نصب لوله های چدنی نسبت به لوله های آهنی کنتدتر انجام می شود .

۲-       لوله های چدنی به علت تاثیر مواد شیمیایی موجود در فاضلاب زنگ می زنند و جلوگیری از زنگ زدگی آنها میسر نمی باشد .

۳-       داشتن وزن زیاد قطعات و کثر اتصالات و در نتیجه زیاد پیوند از معایب دیگر لوله های چدنی می باشد .

مقایسه لوله چدنی توپی دار و سر تخت

۱-       قابلیت تحمل فشار لوله های سرتخت بیشتر است .

۲-       لوله های سر تخت به دلیل نداشتن مادگی و لبه های قیطانی و وزن و ضخامت کمتر و نوع پیوند کاربرد بیشتری دارند .

۳-       لوله های سرتخت به دلیل خاصیت الاستیکی نوع پیوند آن تغییر حرارت بیشتری را نسبت به لوله های دیگر تحمل می کند .

وزن لوله های چدنی توپی دار فاضلاب (استاندارد ASTM)

قطر لوله لوله های یک سرتوپی لوله های دو سرتوپی
mm ln وزن یک متر لوله kg وزن یک فوت لوله lb وزن یک متر لوله kg وزن یک فوت لوله lb
۵۰ ۲ ۱۴۰/۱۲ ۵/۵ ۱۴۰/۱۲ ۵/۵
۷۵ ۳ ۰۰۰/۲۱ ۵/۹ ۰۰۰/۲۱ ۵/۹
۱۰۰ ۴ ۷۰۰/۲۸ ۱۳ ۷۰۰/۲۸ ۱۳
۱۲۱۵ ۵ ۵۰۰/۳۷ ۱۷ ۵۰۰/۳۷ ۱۷
۱۵۰ ۶ ۱۵۰/۴۴ ۲۰ ۱۵۰/۴۴ ۲۰

افست یا دو خم

در تغییر امتداد لوله های افقی و قائم سیستم لوله کشی فاضلاب به کار می رود وبا مقادیر انحراف مختلف تولید می شوند .

طریقه اتصال لوله های چدنی

اتصال لوله های چدنی توپی دار با استفاده از کنف و سرب انجام می گیرد و اتصال لوله های چدنی دو سر تخت به کمک واشر لاستیکی و بست مخصوص انجام می شود .

روش اتصال لوله های چدنی توپ دار

۱-    ابتدا بایستی بدنه لوله واتصالات از نظر سالم بودن تست شود و نحوه آزمایش از طریق زدن ضربات آرام چکش امکان پذیر است . چنانچه لوله شکسته باشد یا حتی دارای ترک مویی حزیی باشد صدای ضربات به صورت بم که اصطلاحاً صدای «مرده چدن» نام دارد شنیده می شود .

۲-    پس از اینکه لوله ها در یک امتداد به صورت هم محور در داخل یکدیگر قرار داده شدند کنف مخصوص بایستی با استفاده از قلم و چکش در طوقه مطابق شکل متراکم شود .

لازم به ذکر است کنف مورد استفاده به دو روش دو رشته ای و سه رشته ای بافته می شود و کنف بافته شده بایستی متناسب با قطر لوله های اتصالی بوده و فضای بین نر و مادگی را تا عمق ۵/۲ سانتی متری لبه مادگی پر نماید .

۳-    سرب مذاب که قبلاً توسط چراغ کوره ای یا کوزه ذوب تهیه شده با ملاقه مطابق شکل داخل طوقه ریخته می شود . چنانچه محل پیوند به صورت کاملاً عمودی و سرتوپی رو به بالا باشد نیازی به کمربند سرب ریزی نیست اما اگر محل پیوند افقی یا مایل یا سرتوپی رو به پایین باشد استفاده از کمربند سرب ریزی ضروری است و باید با استفاده از کمربندهای نخ سوز یا لاستیکی یا فلزی یا گل رس با ایجاد مسیر سرب ریزی عمل سرب ریزی را انجام داد .

۴-    بعد از تمام مراحل فوق وقتی سرب سرد شد آن را باید با استفاده از قلم سرب کوبی و چکش به طور آهسته کوبید تا مواد لازم حتی الامکان به داخل اتصال برود .

روش اتصال لوله های چدنی سر تخت

۱-       ابتدا باید واشر لاستیکی را از طوقه فولادی خارج کرده و سالم بودن آن را بررسی نمود .

۲-       واشر لاستیکی را در انتهای قطعه اول لوله مورد اتصال قرار داده به طوریکه رگه برجسته میانی واشر به لبه انتهایی لوله مماس باشد .

۳-       قسمت آزاد واشر لاستیکی را به پایین برگردانده تا رگه برجسته میانی روی لبه انتهایی لوله قرار گیرد .

۴-    قطعه دوم مورد اتصال را وارد واشر لاستیکی نموده به طوریکه لبه آن روی رگه برجسته میانی قرار گیرد . سپس باید قسمت برگردانیده شده واشر را به حالت اول خود درآورد .

۵-    بست نگهدارنده فولادی را باز رده جهت سهولت بسته شدن سطح داخلی آن را کمی چرب نموده و طوقه را در محل خود و بر روی واشر لاستیکی قرار داده و پیچها را در محل خود باید بتدریج سفت نمود .

لوله های پلاستیکی

لوله های پلاستیکی که در تاسیسات آب و فاضلاب بکار برده می شوند عبارتند از :

۱-       لوله های پلاستیکی پی وی سی (PVC – مخفف پلی و نیل کلراید)

۲-       لوله های پلاستیکی (PE مخفف پلی اتیلن)

۳-       لوله های پلاستیک ABS (مخفف اکریلونیتریل ، بوتادین و استیرن)

۴-       لوله های پلاستیک PP (مخفف پلی پروپلین)

۵-       لوله های پلاستیکی CPVC (مخفف کلرینیتد پلی و نیل کلراید)

۶-       لوله های پلاستیکی PB (مخفف پلی بوتیلن)

مزایای لوله های PVC

۱-       اتصال لوله و قطعات آن بسیار آسانتر و سریعتر از سایر لوله ها انجام می شود .

۲-       در نصب روکار احتیاجی به رنگ آمیزی ندارند .

۳-       دارای وزن سبک هستند و به راحتی در بین سقف کاذب و مکانهایی که دسترسی بدان مشکل است نصب می شود .

۴-       در مقایسه با لوله های دیگر قطر خارجی کمتری داشته و به راحتی در داخل دیوار جاسازی و اجرا می شود .

۵-       در برابر مواد شیمیایی از مقاومت بالایی برخوردار هستند .

معایب لوله های PVC

۱-       لوله های پی وی سی خشک در برابر سرما بسیار حساس و شکننده می باشند .

۲-       لوله های پی وی سی در برابر حرارت زیاد فرم و استحکام خود را از دست می دهند .

۳-       به علت قدرت مقاومت کم جداره این نوع لوله ها بایستی از فنر لوله بازکنی برای گرفتگی مجرای لوله ها استفاده نمود .

۴-       در برار نیروهای خارجی دارای مقاومت کمتری هستند .

مشخصات لوله های PVC فشار ضعیف

۲۰۰ ۱۵۰ ۱۲۵ ۱۰۰ ۷۰ ۵۰ ۴۰ قطر اسمی mm
۴ ۲/۳ ۵/۲ ۲/۲ ۸/۱ ۸/۱ ۸/۱ ضخامت جدار لوله mm

مشخصات لوله های PVC فشار قوی

۲۰۰ ۱۵۰ ۱۲۵ ۱۰۰ قطر اسمی mm
۵/۴ ۶/۳ ۳ ۳ ضخامت جدار لوله mm

نکته ۱ :‌ اتصال لوله های PVC بر حسب نوع لوله و اتصالات به روشهای مختلف انجام می شود که نوع اتصال چسبی متداولتر است .

نکته ۲ : اتصال حداقل به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه به هیچ وجه نبایستی حرکت داده شود تا سفت گردد .

مزایای انواع لوله های PE

نوع اول – داشتن چگالی ، مقاومت حرارتی پایین و قابلیت انعطاف خوب از مزایای این نوع می باشد .

نوع دوم – دارای چگالی متوسط و اندکی سخت تر از نوع اول هستند و در دمای بالا مقاومتشان بیشتر بوده و قابلیت انبساط بهتری دارند .

نوع سوم – بسیار سنگین تر از نوع قبلی و چگالی بیشتری دارند و برترین خواص فیزیکی از نظر مقاومت – قابلیت انبساط- درجه سختی – ضریب زبری را دارا هستند و از این رو کاربرد وسیعی در گازرسانی و آبرسانی دارند .

نکته ۱ : اتصال لوله های PE به روشهای مختلف دنده ای – فلنچی – بستی – اورینگی و نر و مادگی با روش اتصال جوش حرارتی و جوش سر به سر انجام می شود .

نکته ۲ : اتصال دنده ای در مورد کلیه لوله های پلاستیکی سنگین و ۴ اینچ به پایین قابل اجرا است .

مزایای لوله های PB

لوله پلی بوتیلن در برابر خوردگی ، یخ زدگی ، زنگ زدگی ، خاکهای اسیدی و رسوب گرفتگی مقاوم است . این لوله هنگام انجماد ترک نمی خورد و در دمای ۸۲ درجه سانتی گراد فشار ۵/۶ اتمسفر را تحمل می کند .

نکته : به سبب انعطاف پذیری این لوله های در شبکه لوله کشی ضربه قوچ اتفاق نمی افتد .

لوله های پنج لایه

در تاسیسات لوله کی ساختمان خوردگی و رسوب در لوله های فلزی خسارات و مشکلاتی را بوجود می آورد . برای حل این مشکل تا کنون تلاشهای زیادی صورت گرفته است .استفاده ازآلیاژهای مختلف با پوشش گوناگون از راه حل هایی است که تا کنون برای افزایش مقاومت فلز در برابر خوردگی به کار رفته است بی آنکه هیچ یک پاسخی قطعی به مشکل بدهند .

یکی دیگر از راه هایی که برای پرهیز از مشکلات لوله های فلزی پیشنهاد شده است استفاده از لوله های پلیمری است اما به کارگیری این لوله ها در عمل نشان داده که اگر چه جایگزینی فلز با پلاستیک مسله خوردگی و پوسیدگی لوله را حل می کند اما مشکلات دیگری را باعث می شود که پیش از آن وجود نداشت از جمله نفوذ اکسیژن ، محدودیت در تحمل فشار یا دمای بالا ، ضریب انبساط زیاد و … .

در این شرایط گروهی از دانشمندان به تلفیق فلز و پلیمر توجه کردند . به عنوان مثال سوپر پایپ نقطه اوج همین تکنولوژی است . تلفیقی هوشمندانه که حاصل آن لوله ای است پنج لایه شامل یک لوله آلومینیومی ، دو لایه پلیمر و دو لایه چسب مخصوص – که مقاومت در برابر خوردگی ، زنگ زدگی ، رسوب و پوسیدگی را از لوله های پلیمری و توان تحمل حرارت مداوم ، فشار بالا و نفوذ ناپذیری را از لوله های فلزی به ارث برده است . سوپر پایپ آخرین دستاورد تکنولوژی است هک برای تمام تاسیسات ساختمان قابل استفاده است و حتی در بدترین شرایط صد سال عمر می کند .

جدول مقایسه ای سوپر پایپ

فلزی پلیمری سوپر پایپ
خورندگی از داخل یا خارج بلی خیر خیر
رسوب پذیری بلی خیر خیر
تحمل دما و فشار بالا بلی خیر بلی
فریب انبساط طوری کم زیاد کم
نفوذ اکسیژن خیر بلی خیر
مقاومت مکانیکی خوب کم خوب
شکل پذیری بلی خیر بلی
وزن سنگین سبک سبک
سرعت نصب کم زیاد زیاد

ساختار لوله های سوپر پایپ

یک لوله آلومینیمی با جوش طولی اولتراسونیک ،‌بدنه اصلی سوپر پایپ را تشکیل می دهد . این لایه فلزی مقاومت در برابر فشار ، حرارت و نفوذ اکسیژن را تامین می کند . در لایه های داخلی و بیرونی سوپر پایپ به جای پلی اتیلن مشبک (PEX) از پلیمر جدید PEOC استفاده می شود که عمر این پلیمر در شرایط سخت کاری و در فشار و دمای بالا حتی با ضریب اطمینان ۵/۲ بیش از ۴۰۰ سال است .

لایه های فلزی و پلیمر طی فرآیندی توسط دو لایه چسب مخصوص با هم تلفیق می شوند .

مزایای لوله های پنج لایه :

۱٫       زنگ نمی زند ، رسوب نمی گیرد و هرگز نمی پوسد .

۲٫       به راحتی خم می شود و شکل می پذیرد .

۳٫       نصب آن سریع ، آسان و بدون ضایعات می باشد .

۴٫       بسیار سبک و حمل و نقل آن آسان است .

۵٫       عدم امکان نفوذ اکسیژن به لوله و جلویگری از لجن زدگی و تغییر رنگ آب .

۶٫       ضریب انبساط طولی بسیار ناچیز .

۷٫       افت فشار بسیار ناچیز بدلیل هموار بودن سطح داخل لوله .

۸٫       مقاوم در برابر ضربه و مواد شیمیایی .

۹٫       مقاوم در برابر فشار به علت جوش طولی آلومینیوم .

۱۰٫   در لوله کشی توکار مطمئن و در نصب روکار زیبا است .

۱۱٫   توان تحمل حرارت مداوم .

اتصالات :

در لوله کشی آب سرد و گرم مصرفی برای اتصال لوله ها به یکدیگر ، تغییر جهت دادن لوله ، انشعاب گیری و یا تبدیل قطر لوله از قطعاتی استفاده می نمایند که آنها را اتصالات یا وصاله می نامند .

وصاله ها یا اتصالات در دو نوع پیچی یا (دنده ای) و جوشی ساخته می شوند که منحصراً در لوله کشی آب سرد و گرم و برگشت مصرفی باید از نوع پیچی یا دنده ای سفید استفاده کرد زیرا استفاده از وصاله های دنده ای غیر گالوانیزه مشکل خورده شدن و در نتیجه پوسیدگی لوله ها را بوجود می آورد.

متداولترین وصاله های مورد استفاده در تاسیسات به شرح زیر طبقه بندی می شوند :

۱- زانویی :

این وصاله برای تغییر جهت دادن به اندازه ۹۰ یا ۴۵ درجه مورد استفاده قرار می گیرد که خود شامل زانوی قائم ۹۰ درجه – زانوی ۴۵ درجه – زانوی روپیچ و توپیچ ۹۰ درجه یا چپقی – زانوی روپیچ توپیچ ۴۵ درجه و زانوی تبدیل می باشد.

زانویی قائم ۹۰ درجه :

وصاله ای است که برای تغییر جهت به اندازه ۹۰ درجه در لوله کشی از آن استفاده می شود. این وصاله در دو سر از داخل دنده شده است .

زانویی ۴۵ درجه :

همانند زانویی قائم ۹۰ درجه برای تغییر جهت لوله ، با انحراف ۴۵ درجه مورد استفاده قرار می گیرد .در لوله کشی فاضلاب در مواردی که تغییر جهت و انحراف ۹۰ درجه ای لوله کشی به وسیله زانویی قائم احتمال ایجاد گرفتگی در لوله را افزایش می دهد با استفاده از اتصال دو عدد زانویی ۴۵ درجه و یک عدد مغزی شعاع انحنای تغییر جهت بیشتر می شود .این وصاله در دو سر از داخل دنده شده است .

زانویی روپیچ توپیچ ۹۰ درجه :

این وصاله که به نام زانوی چپقی معروف است همانند زانویی قائم ۹۰ بوده ولی در دو سر به ترتیب از داخل و خارج دنده شده است و جهت قطعات هم قطر که یک قطعه در محل اتصال از رو و دیگری از داخل دنده شده باشد به کار می رود .

نکته : کاربرد زانوی روپیچ توپیچ ۴۵ درجه همانند چپقی می باشد با این تفاوت که انحراف آن ۴۵ درجه می باشد .

زانوی تبدیلی :

این وصاله در دو سر از داخل دنده شده است و برای اتصال قطعات با قطرهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرد .

۲- سه راهی

از این وصاله جهت انشعاب گیری استفاده می شود . سه راهی ها شامل سه راهی قائم – سه راهی ۴۵ درجه – سه راهی تبدیل ساده و روپیچ توپیچ هستند .

سه راهی قائم :

سه راهی قائم که سه راهی معادل نیز نامیده می شود وصاله ای است که برای گرفتن انشعاب و اتصال انشعابات فرعی مورد استفاده قرار می گیرد . این سه راهی از داخل دنده شده و برای انشعابهای با انحراف ۹۰ درجه و هم قطر به لوله اصلی به کار می رود . ژ

سه راهی ۴۵ :

همانند سه راهی قائم از داخل دنده شده و در لوله کشی تاسیسات فاضلاب مورد استفاده فراوان دارد وجهت اتصال انشعابات فرعی با انحراف ۴۵ به کار برده می شود .

سه راهی تبدیل :

جهت اتصال انشعابهای فرعی با قطرهای متفاوت نسبت به قطر لوله اصلی مورد استفاده قرار می گیرد . این وصاله در اندازه های تبدیلی گوناگون و به صورت دنده از داخل و روپیچ توپیچ تولید می شود .

۳- بوشن :

این وصاله تماماً از داخل دنده شده است به همین منظور می توان برای اتصال دو لوله یا دو وصاله که یک سر آنها از خارج دارای دنده است استفاده نمود .

بوشنها شامل بوئشن ساده – بوشن روپیچ توپیچ تبدیل می باشند .

بوشن ساده :

یک قطعه استوانه تو خالی و ریخته شده از چدن است که از داخل دنده شده است این وصاله جهت اتصال دو لوله هم قطر و در راستای هم مورد استفاده قرار می گیرد .

بوشن روپیچ توپیچ :

همانند بوشن ساده است ولی در دو سر به ترتیب از داخل و خارج دنده شده است و جهت اتصال دو قطعه که یکی از رو و دیگری از داخل دنده شده باشد مورد استفاده قرار می گیرد .

بوشن تبدیل :

این بوشن از چدن ریخته شده و قطر دو سر آن متفاوت است و جهت اتصال دو لوله با قطرهای مختلف و در راستای هم مورد استفاده قرار می گیرد .

۴- چهار راهی

وصاله هایی هستند که همانند سه راهی ساده و تبدیل در اندازه های مختلف تولید شده و جهت اتصال انشعابات فرعی مورد استفاده قرار می گیرد .

چهارراهی ها شامل چهار راهی ساده و چهارراهی تبدیل می باشند . کاربرد این نوع وصاله ها در تاسیسات لوله کشی فاضلاب نادر بوده و حتی المقدور از اتصال انشعابات چهار راهی در لوله های با قطر کم خودداری می شود .

۵- مغزی

از یک قطعه لوله کوتاه دو سر دنده و یک قطعه آهن ریخته شده به شکل لوله که دو سر آن از خارج دنده می گردد ساخته می شوند . برای اتصال اجزای سیستم لوله کشی به خصوص اتصال دو وصاله به یکدیگر مورد استفاده قرار می گیرد .

مغزی ها شامل مغزی رو پیچ ساده – روپیچ توپیچ تبدیل و روپیچ تبدیل می باشند . از مغزی تبدیل روپیچ توپیچ همانند بوشن و سه راهی تبدیل برای تغییر قطر در لوله کشی استفاده می شود .

۶- مهرم ماسوره

وصاله ای است جهت اتصال دو قسمت از سیستم لوله کشی که از دو قسمت نر و ماده تشکیل شده است . این دو قطعه هر کدام به طور جداگانه روی لوله یا اتصالات دیگر بسته شده و سپس با جفت کردن نر و ماده و بستن مهره واسط ارتباط بین اجزای اتصال دهنده برقرار می شود .

کاربرد این وصاله در ارتباط دادن لوله های فاضلاب بسیار کم است و بیشترین مورد استفاده آن در لوله کشی آب بهداشتی ، تهویه فاضلات و مدارهای بسته می باشد و معمولاً در تعمیرات لوله کشی کاربرد زیادی دارد .

۷- در پوش :

وصاله ای است که جهت مسدود کردن انشعابات لوله کشی به کار می رود .درپوش ها به صورت پیچ از رو دنده می شوند و محل آچارگیری آن عموماً چهار گوش است . این وسیله در سیستم های لوله کشی فاضلاب در انتهای مسیر لوله کشی یا دریچه های بازدید نصب می گردد .

۸- فلنچ

صفحه مدور چدنی است که برای بستن اتصالات فلنچی یا لوله های فلنچ دار استفاده می شود و نوع بی دهانه آن را فلنچ کور می نامند .

برای آب بندی اتصالات فلنچی بایستی از واشر استفاده نمود و این کار با قرار دادن یک واشر بین سطوح اتصال و محکم کردن پیچهای فلنچ صورت می گیرد اما باید دقت کرد که همه پیچها به طور یکنواخت بالا کشیده شوند تا فشار برابر روی واشر در تمام نقاط وجود داشته باشد .

واشرها ممکن است از ورق لاستیکی ، لاستیک منجید دار ، پنبه نسوز ، حلقه های فلزی نرم موجدار یا دیگر مواد گوناگون بسته به کاربرد خط لوله و فشار اعمالی ساخته شوند .

واشرهای فلزی بیضی شکل یا هشت ضلعی که درون شیارهای سطح فلنچ ها نصب می شوند ، اغلب در خط لوله های فشار بالا به کار می روند گاهی اوقات فلنچها با یک برجستگی ساخته می شوند که درون یک تورفتگی مشابه در فلنچ مقابل نصب می شود و برای آب بندی اتصال واشری در تورفتگی قرار می گیرد .

وسایل آب بندی

آب بندی پیوندهای لوله گالوانیزه به روشهای زیر انجام می گیرد :

۱- آب بندی با استفاده از مولد لزج کننده (خمیر) :

قبل از اینکه لوله های حدید شده به یکدیگر وصل شوند لازم است محل حدیده شده با ماده لزج کننده آغشته شود . ترکیبات گرافیت یا روغنهای غلیظی که برای آب بندی اتصالات لوله به کار می روند مواد اختصاصی بوده که دارای گرافیت نرم به حالت معلق یا مخلوط با روغنهای لزج و سایر مواد می باشد . این مادهفقط روی قسمت حدید شده لوله زده می شود که باعث لزج شده – حفاظت و جز بهتر اتصال می گردد . این ماده مانع از اکسید شدن قسمت حدیده شده که پوشش گالوانیزه آن در اثر دنده شدن از بین رفته است می شود و نشت آب را از محل اتصال غیر ممکن می سازد .

سرب قرمز – سرب سفید یا هر دو آنها مانند ترکیبات گرافیکی مخلوط با روغن یا گریس می توانند به عنوان یک ترکیب لزج کننده محافظ و جزم کننده برای پیوندهای دنده ای مصرف شوند .

۲- آب بندی با استفاده از خمیر و کنف :

در بیشتر موارد برای پیوند آب بندی از الیاف کنف و خمیر استفاده می شود . روش کار به این ترتیب است که ابتدا خمیر لوله کشی به مقدار مناسب با طول و عمق قسمت حدیده شده روی آن مالیده می شود و سپس الیاف متناسب با عمق و طول محل پیچش و با ضخامت یکنواخت انتخاب و جهتی که پیچش وصاله بر روی دنده موجب سفت شدن و فرو رفتن بیشتر کنف در شیار دنده ها گردد پیچانده و با ایجاد گره ساده و یکنواخت در انتهای قسمت دنده شده مجدداً یک لایه خمیر بر روی آن مالیده می شود .

الیاف کنف هیچ گونه محافظتی از لوله و وصاله نکرده و فقط با پر کردن کامل فضای خالی بین دنده ها آب بندی نسبتاً رضایتبخشی را فراهم می کند .

آب بندی با استفاده از نوار تفلون :

نوارهای تفلون عموماً به صورت قرقره ای و با یک در پوش محافظ تولید می شوند . از نوارهای تفلون به علت گران بودن بیشتر در لوله کشی با قطرهای کم ، لوله کشی روکار ، اتصال شیر آلات و لوله های کرومی استفاده می شود .

ویژگی نوارهای تفلون :

۱-       پر کردن یکنواخت فضای خالی بین دنده ها .

۲-       پوشش سطح حدیده شده .

۳-       حفاظت نسبی لوله .

۴-       تمیزی روی کار .